«دیوان شمس» در عرفِ خاندان مولانا و سلسله مولویه در روزگاران پس از مولانا با عنوانِ «دیوان کبیر» شناخته می‌شده است. اما به‌راستی دانسته نیست که از چه تاریخی بر دیوان غزلیاتِ مولانا عنوان «دیوان کبیر» اطلاق شده است. 

در اَسنادِ نخستین زندگی‌نامهٔ مولانا از قبیلِ ولدنامه و رسالهٔ فریدون سپهسالار و مناقب العارفین افلاکی اشاره‌ای ظاهراً به این نام و عنوان نشده است. 

در لوحهٔ آغازینِ نسخه‌های کهن دیوان نیز عنوان «دیوان کبیر» دیده نمی‌شود. اغلب این نسخه‌های کهن با عباراتی عربی و شاعرانه در ستایش این کتاب و گویندهٔ آن آغاز می‌شود و با آوردن نام مجموعه‌ای از مهم‌ترین کتاب‌های تمدن اسلامی، به‌صورت براعت استهلال یا بهتر بگوییم، به‌گونهٔ نوعی ایهام به پایان می‌رسد. 

گویا آنچه در تداولِ مولویان جریان داشته است همان عنوان «دیوان» یا «غزلیات» بوده است و بعد عنوان «دیوان کبیر» را بر آن اطلاق کرده‌اند.

همچنین عنوان «دیوان شمس» یا «کلیات شمس» نیز عناوینی است که در دوره‌های بعد بدان داده شده است به‌اعتبار این که بخش اعظم این غزل‌ها را مولانا خطاب به شمس‌الدین تبریزی سروده است.

برگرفته از مقدمه کتاب گزیده غزلیات دیوان شمس تألیف استاد دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی