مثنوی کتابی است تعلیمی و درسی در زمینهٔ عرفان و اصول تصوّف و اخلاق و معارف و... و مولانا بیشتر به خاطر همین کتاب شریف، معروف شده است. مولانا در مثنوی بسان شناگری ماهر و شیرین کار است که با چالاکی ناگهان در ژرفای آب فرو می‌رود و بینندگان با دقّت و حیرت به اطراف و جوانب آب می‌نگرند و مواظب‌اند که او کِی و کجا سر از آب بیرون می‌آورد؟ ولی ناگهان می‌بینند که او در فاصله‌ای فراتر از انتظار آنان سر از آب به‌ در آورد و همچنان با چابکی تمام به شناوری ادامه می‌دهد تا دریای پهناور معنا را در می‌نوردد و به ساحلِ دیگر می‌رسد. مثنوی کتابی نیست که تابع فصل‌بندی‌های سنتی و قالبی مرسوم باشد، بلکه بیشتر تابع اسلوب قرآنی است و بر پایه تداعی استوار شده است.

برگرفته از مقدمه استاد کریم زمانی بر کتاب شرح جامع مثنوی معنوی